گروه ادبیات راهنمایی شهرستان دامغان

اسم گاهی با کسره به کلمه ی بعد از خود اضافه می شود که کلمه ی دوم صفت نامیده می شود مانند:پدر خوب ،مادر مهربان

گاهی اسم با کسره به اسم دیگر اضافه می شودبه طوری کلمه ی دوم در باره ی کلمه ی اول به گونه ای توضیحی می دهد که در این حالت به کلمه ی اول که حرف آخر آن مکسوراست مضاف و به کلمه ی دوم  

مضاف الیه می گویند .

مضاف الیه نیز مانند فاعل و مفعول و متمم و ...همیشه اسم نیست ،بلکه گاهی ضمیر یا صفتی است که جانشین اسم می شود .مانند :کتاب علی     کتاب او       کتاب دانشمند

یاد آوری :

1-      اصل این است که مضاف به وسیله ی  کسره به مضاف الیه اضافه شود و پیش از آن بیاید ،ولی گاهی مضاف پس از مضاف الیه می آید و کسره اش نیز حذف می شود که در دستور های پیشین اضافه ی مقلوب نام داشت مانند :کتاب خانه ومهمان سرا که البته این ترکیب ها را باید اسم مرکب شمرد نه مضاف و مضاف الیه .

2-      در برخی از مضاف و مضاف الیه ها کسره ی اضافه حذف می شود ،بدون آن که جای مضاف و مضاف الیه عوض شود این گونه ترکیب ها را نیز اسم مرکب می شمارند نه مضاف و مضاف الیه مانند :مادر زن ، مادر شوهر،دختر خاله پسر عمو ،سر مقاله ،صاحبدل ،تختخواب ،سر هنگ و ...

3-      اگر مضاف و مضاف الیه به یکی از حروف الف یا واو ختم شده باشد در آخر به جای کسره ی اضافی یای مکسور می گیرد مانند :دریای مدیترانه ،جاروی اتاق و...

4-      مقصود از نقش اضافی چنان که می بینیم ،مضاف الیه بودن کلمه است  زیرا مضاف از آن جهت که مضاف است وظیفه ای در تشکیل جمله ندارد؛پس مضاف بودن برای اسم نقش نیست و مضافی در عین مضاف بودن ،نقش خاصی دارد..مثال:

1-برادر علی آمد .                                              2- برادر علی را دیدم .

3- با برادر علی به مدرسه رفتم .                          4- کتاب برادر علی گم شد .

در هر چهار مثال بالا برادر مضاف است و علی مضاف الیه ،اما برادر در عین مضاف بودن ،در جمله ی اول نقش نهادی دارد و در سه جمله ی بعدی به ترتیب دارای نقش های مفعولی ،متمم ،و اضا فی است که «علی »در هر چهار جمله همان نقش اضافی.  یا مضاف الیهی را دارد